ذبيح الله صفا
657
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
كرمانى را پيش ازين ديدهايم اما اين هاشمى كه شيخ الاسلام بخارا و بقول آذر صاحب مثنوى مظهر الانوار بود و در مدينه درگذشت ، از مشايخ نقشبنديه است و شرح او در روز روشن [ تهران ، ص 921 - 922 ] چنين است كه او شيخ الاسلام بخارا و خلف عصمت بخارى و نبيرهء خواجه محمد پارسا است و معاصر با عبد الله خان ازبك . خواجه عصمت بخارى بسال 840 درگذشته « 2 » و خلف او مىبايست در نيمهء دوم سدهء نهم و نيمهء اول سدهء دهم زيسته و با سلطان عبد الله ازبك [ پادشاهى 946 - 947 ] همزمان بوده باشد . پس در اينكه او و مير محمد هاشم دهلوى دو كسند شكى نيست و اعتراض هدايت ازين حيث وارد نيست . اما دشوار است كه او و جهانگير شاه هاشمى را دو كس بپنداريم زيرا زمان زندگى هر دو يكيست و گذشته ازين هاشمى [ چنان كه از آغاز مظهر الآثار بصراحت برمىآيد ] ، بنور الدين عبد الرحمن جامى ( م 898 ه ) كه از رجال بسيار معتبر طريقت نقشبنديست ارادت مىورزيد و نيز بقول تقى الدين اوحدى بليانى « جامى را ديده و با او صحبتها داشته است » و اين از كسى كه در 940 يعنى 42 سال پس از مرگ جامى مظهر الآثار را تمام كرده بود مستبعد به نظر نمىآمد . پس چه استبعاد دارد كه هاشمى سرايندهء مظهر الآثار همان هاشمى باشد كه مدتى شيخ الاسلام بخارا بود ، و اسم منظومهاش را مظهر الانوار نوشته ولى آن را نديدهاند . « 3 » خلاصهء كلام آنكه : شاه جهانگير هاشمى از اعقاب شاه قاسم انوار ( م 835 ) بود و نسب مادرش بشاه نعمة الله ولى كرمانى مىرسيد . ولادتش در نيمهء دوم سدهء نهم اتفاق افتاد ، با جامى ( م 898 ه ) همصحبتى داشت ، ( 1 ) - همين كتاب ، ج 4 ص 482 - 483 .
--> ( 2 ) - همين كتاب ، ج 4 ، ص 286 - 293 . ( 3 ) - فقط اين نكته جاى تأمل است كه گفتهاند هاشمى شيخ الاسلام بخارا در مدينه مرد . شايد چنين خبرى معلول بىخبرى اهل بخارا از شيخ الاسلام خود بعد از خروج از بخارا و بازنگشتن بدانجا باشد .